Utrecht’te Bulunan 1700 Yıllık Odysseia Parçası: Homeros’un Kayıp Bir İzi Daha
Hollanda'nın Utrecht Üniversitesi'nde çalışan bir araştırmacı, kütüphanenin özel koleksiyonlarını incelerken hiç beklenmedik bir keşfe imza attı.
Hollanda’nın Utrecht Üniversitesi’nde çalışan bir araştırmacı, kütüphanenin özel koleksiyonlarını incelerken hiç beklenmedik bir keşfe imza attı. Eski Yunan filolojisi ve papirolojisi alanında çalışan Dr. Mark de Kreij, on yıllardır rafta duran ama doğru şekilde tanımlanmamış küçük bir parşömen parçasının, aslında Homeros’un ünlü destanı Odysseia’ya ait olduğunu ortaya çıkardı.
Kayıp Bir Sayfanın Hikâyesi
2021’den bu yana unutulmuş papirüs koleksiyonlarını gün yüzüne çıkarmaya odaklanan de Kreij, oyun kartı büyüklüğünde (yaklaşık 6,6×7,7 santimetre) bir parşömen parçasıyla karşılaştı. Parça, on yıllardır 7. yüzyıla ait sıradan bir belge olarak sınıflandırılmıştı. Ancak yakından incelendiğinde, üzerindeki küçük ve özenli harflerin Homeros destanlarına özgü kelime kalıpları taşıdığı fark edildi. Daha ayrıntılı araştırmalar, metnin Odysseia’nın 12. kitabından dizeler içerdiğini gösterdi. Parçanın her iki yüzü de yazılı ve karbon tarihlemesine göre MS 3. veya 4. yüzyıla ait.
Bu buluş, dünya genelinde bilinen benzer otuz kadar Odysseia parçasından biri olması nedeniyle özellikle değerli. Söylenene göre parşömen, muhtemelen Mısır’daki Fayyum vahasında yaşayan bir Homeros okurunun elindeki, günümüz e-kitap okuyucusu boyutlarında kompakt bir Odysseia nüshasının parçasıydı.
Koleksiyon Nasıl Utrecht’e Ulaştı?
Bu değerli parça, 20. yüzyılın ortasında ilginç bir yolla Hollanda’ya ulaşmış. Utrecht Üniversitesi, dönemin tanınmış Alman bilgini Carl Schmidt’in mirasçılarından erken dönem Hristiyan el yazmalarından oluşan bir koleksiyon satın almış. Bu koleksiyonun büyük bölümü, Yunan alfabesiyle yazılan Mısır dili olan Kıptice metinlerden oluşuyordu. Ancak koleksiyonun içinde birkaç Mısır ve Yunan papirüsü de bulunuyordu -işte aranan Odysseia parçası da bunların arasında saklıydı.
12. Kitap Neyi Anlatıyor?
Odysseia’nın 12. kitabı, Odysseus’un kendi başından geçenleri anlattığı “içindeki hikâye”nin son bölümünü oluşturuyor. Kahramanımız, fırtınada gemisini ve tüm arkadaşlarını kaybettikten sonra Phaiaklar’ın adası Skheria’ya ulaşır ve ev sahiplerine Truva’dan bu yana başından geçenleri anlatır: Lotus yiyenler, tek gözlü dev Polyphemos, büyücü Kirke ve nympha Kalypso ile karşılaşmaları… 12. kitabın sonunda ise, Odysseus’un uyarılarına rağmen mürettebatının güneş tanrısı Helios’a ait sığırları yediği, bunun üzerine öfkelenen Helios’un Zeus’tan intikam istediği ve Zeus’un da gemiyi parçalayarak tüm mürettebatı öldürdüğü dramatik sahne anlatılıyor.
İlgili Yazılar
Neden Önemli?
Odysseia, MÖ 8. veya 7. yüzyılda oluşturulduğu düşünülen ve edebiyat tarihinin en eski eserlerinden biri sayılan bir destan. İlyada ile birlikte Homeros’a atfedilen iki büyük antik Yunan destanından biri olan eser, 24 kitaptan oluşuyor. Bu denli eski ve kırılgan bir el yazması parçasının günümüze ulaşması zaten başlı başına bir mucize; üstelik bu parçanın yüzyıllarca yanlış sınıflandırılmış olması, dünya kütüphanelerinde ve arşivlerinde daha nice keşfedilmeyi bekleyen hazinenin olabileceğini de gözler önüne seriyor.
Bilinen en eski Odysseia parçası, MÖ 3. yüzyılda Ptolemaik Mısır’da üretilmiş ve Medinet Ghoran’da bulunmuş olan, şu anda Sorbonne Papiroloji Enstitüsü’nde saklanan bir örnek. Utrecht’te bulunan bu yeni parça ise, aradan geçen yüzyıllarda Homeros’un eserinin Akdeniz havzasında ne kadar geniş bir okuyucu kitlesine ulaştığını, sıradan bir okuyucunun bile kişisel bir kopyaya sahip olabildiğini gösteren somut bir kanıt niteliği taşıyor.
Bu keşif, aynı zamanda akademik dünyada arşiv çalışmalarının önemine dikkat çekiyor: bazen en çarpıcı buluşlar, kazı alanlarında değil, kütüphane raflarının tozlu köşelerinde saklı bekliyor.
Bizi takip edin ve paylaşın
0
20
20