Hitit İmparatorluğu’nun Çöküşünde Şiddetli Kuraklığın Rolü
Türkiye’nin orta kesiminden ardıç ağacı yıllık halkaları örneklerine dayanan bir çalışma ve diğer tarihlendirme yöntemleri, MÖ 1198–1196 yılları arasında meydana gelen şiddetli bir kuraklık şeklindeki iklim krizinin, Hitit İmparatorluğu’nun çöküşünde önemli bir rol oynadığını ortaya koyuyor.
Türkiye’nin orta kesiminden ardıç ağacı yıllık halkaları örneklerine dayanan bir çalışma ve diğer tarihlendirme yöntemleri, MÖ 1198–1196 yılları arasında meydana gelen şiddetli bir kuraklık şeklindeki iklim krizinin, Hitit İmparatorluğu’nun çöküşünde önemli bir rol oynadığını ortaya koyuyor. Tunç Çağı Çöküşü olarak bilinen bu olay, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz bölgesindeki birkaç önemli imparatorluğun neredeyse eşzamanlı olarak yıkılmasına veya zayıflamasına tanıklık etmiştir. Bu imparatorluklardan biri de yaklaşık beş yüzyıl boyunca antik dünyanın büyük güçlerinden biri olan Hitit İmparatorluğu’dur (yaklaşık MÖ 1650–1190).
Georgia Üniversitesi antropoloji profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Brita Lorentzen şunları söyledi: “Üst üste üç yıl boyunca neredeyse tamamen ürün kıtlığı yaşanmış olmalı. İnsanların muhtemelen bir yıllık kuraklığı atlatmalarını sağlayacak yiyecek stokları vardı. Ancak üst üste üç yıl bu şekilde geçtiğinde, hayatta kalmalarını sağlayacak hiçbir yiyecek kalmadı.”
Lorentzen ayrıca bunun bir domino etkisi yarattığını, vergi tabanının çökmesine, ordudan kitlesel kaçışlara ve daha iyi yaşam koşulları arayan insanların toplu göçüne yol açmış olabileceğini belirtti. Nature dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, krallığın limanlar ve deniz taşımacılığı üzerinde kontrolü olmadığından, bölgeye yiyecek ve diğer ihtiyaç maddelerini ulaştırmak oldukça zordu.
Mükemmel Fırtına Senaryosu: Bir Domino Etkisi
Tunç Çağı’nın sonunda Orta Doğu bölgesinde meydana gelen yıkımın nedeni, akademik çevrelerde yoğun bir şekilde tartışılan bir konu olmuştur. Olası etkenler arasında metal işçiliği ve askeri taktiklerdeki gelişmeler, büyük nüfus hareketleri, Deniz Kavimleri’nin akınları, devletler arası çatışmalar, çevresel değişimler, gıda kıtlıkları ve hastalık salgınları yer almaktadır. Bazı uzmanlar, tüm bu unsurların bir araya gelerek felaketle sonuçlanan bir olayı tetiklediği “mükemmel fırtına” senaryosunu göz önünde bulundurmaya başlamıştır.
Cornell Ağaç Halkası Laboratuvarı’ndan başyazar arkeolog Sturt W. Manning ve Georgia Üniversitesi’nden olan ekip üyeleri, çığır açıcı araştırmalarıyla büyük bir iklim olayının anlaşılmasına önemli katkıda bulundular. Bu olayın yalnızca varlığını doğrulamakla kalmadılar, aynı zamanda daha önce mümkün olmayan bir şekilde kesin tarihlerini de belirlediler.
Araştırmacılar, o dönemde bölgede yetişmiş ve sonrasında MÖ 748 civarında Ankara’nın güneybatısında bir ahşap yapı inşa etmekte kullanılmış olan uzun ömürlü ardıç ağaçlarını incelediler. Bu ağaçlar, yıllık ağaç halkası büyüme desenleri ve halkalardaki iki farklı karbon izotopu oranı sayesinde bölgesel bir paleoklimatik kayıt sundu.
Araştırma bulguları, MÖ 13. yüzyıldan 12. yüzyıla doğru giderek kuraklaşan bir iklim değişimini ve daha da önemlisi, MÖ 1198, 1197 ve 1196 yıllarında art arda üç yıl süren şiddetli kuraklığı ortaya koydu. Bu dönem, Hitit İmparatorluğu’nun çöküş zamanıyla örtüşmektedir.
The Guardian’ın haberine göre, bu şiddetli kuraklık büyük olasılıkla üç yıl üst üste neredeyse tamamen ürün kıtlığına yol açtı; bu da gıda sıkıntılarına, vergi sisteminin çökmesine, Hitit ordusundaki kitlesel kaçışlara ve hayatta kalmak için kitlesel göçlere neden oldu. Bu gelişmeler, “mükemmel fırtına” senaryosuyla uyum göstermektedir.
Hitit İmparatorluğu: Yükseliş ve Çöküş
İlgili Yazılar
Günümüz Türkiye’si merkezli olan ve Suriye ile Irak’ın bazı bölgelerine kadar uzanan Hitit İmparatorluğu, antik dünyanın büyük güçlerinden biriydi. Başkent Hattuşa, aslanlar ve sfenkslerle süslenmiş kapıları olan anıtsal bir taş surla çevriliydi. Ancak imparatorluk sonunda çöktü; Hattuşa yakıldı ve terk edildi, bölgede yaygın olarak kullanılan çivi yazısıyla kil tabletler üzerine yazılmış, Hitit toplumuna, siyasetine, dinine, ekonomisine ve dış ilişkilerine dair metinler suskunluğa gömüldü.
Çalışmanın bulguları, tarihten çıkarılabilecek dersler ve iklim değişikliğinin insan toplumları üzerindeki etkileri hakkında önemli mesajlar sunmaktadır. Araştırmacılar, önümüzdeki yüzyılda yaşanması muhtemel iklim değişikliklerinin, Hititlerin deneyimlediğinden çok daha şiddetli olacağı konusunda uyarıda bulunuyor ve bu durumun, bizim bu değişimlere karşı ne kadar dayanıklı olduğumuz sorusunu gündeme getirdiğini belirtiyor.
Hitit araştırmalarındaki en büyük gizemlerden biri, imparatorluğun son yıllarında Hattuşa’nın ani ve kasıtlı olarak terk edilmesidir. Bulgular, bu olayın dikkatlice planlandığını göstermektedir; çünkü tüm resmî binalar değerli eşyalarından tamamen boşaltılmıştır. Bu durum, kraliyet ailesinin başka bir kente taşınmış olabileceği yönünde spekülasyonlara yol açmıştır.
Şehir savaş veya fetih yoluyla yağmalanmış olduğuna dair somut kanıtlar bulunmamasına rağmen, Hattuşa’nın terk edilmesinin nedenlerine dair çeşitli teoriler vardır. İklimdeki değişiklikler, özellikle hava koşullarındaki değişimlere bağlı olarak ortaya çıkan kuraklıklar ve kıtlıklar, şehrin çöküşüne katkıda bulunan olası faktörler arasında sayılmaktadır.
Hitit İmparatorluğu’nun durumu, aşırı iklim olayları karşısında geniş kapsamlı siyasi ve ekonomik sistemlerin ne kadar savunmasız olduğunu ortaya koymaktadır. Bu tür sistemlerin çöküşü, genellikle büyük şehir merkezlerinin sürdürülemez hale gelmesine yol açmakta ve uzun vadeli yaşanabilirlikleri hakkında sorular doğurmaktadır. Şehirlerin gerilemesi, topluluklara daha küçük birimlere yeniden organize olma ve daha sürdürülebilir bir yaşam tarzı benimseme fırsatı sunar; bu da daha az miktarda bulunan, ancak daha çeşitli kaynaklardan yararlanmayı ve yerel çevre ile uyum içinde yaşamayı mümkün kılar.
Sahir Pandey
Çeviren: Bünyamin Tan
Kaynak: Ancient Origins
Bizi takip edin ve paylaşın
0
20
20
Kaynak
Ancient-Origins