Antik Yunanlılar ve Romalılar Nasıl Formda ve Sağlıklı Kalıyorlardı?

Günümüzde birçok insan, yoğun yaşam temposu içinde formda ve sağlıklı kalmak için nasıl zaman bulacakları konusunda endişeleniyor. İnanması güç olsa da bu eski zamanlarda da bir sorundu. Peki, antik toplumlar bu durumla nasıl başa çıkıyordu?

Evrensel Bir Sorun

Yaklaşık 129 ile 216 yılları arasında yaşamış olan hekim Galen, Roma şehrinde binlerce hastayı tedavi etmiştir. Galen, bazı insanların formda kalmaya yeterince zaman ayırmadığından şikayet ederdi. Hijyen adlı incelemesinde Galen, Premigenes adında bir filozof olan hastalarından birinin işkolik olduğunu, sürekli evde kitap yazdığını söylemiştir. Bu kötü yaşam tarzı yüzünden Premigenes hastalanmıştır. Galen, Premigenes’in daha az çalışması ve daha çok egzersiz yapıp güneşlenmeye zaman ayırması gerektiğini söyledi.

Yaklaşık 2000 yıl sonra, çoğumuz bunu anlayabileceğiz. Dünya Sağlık Örgütü, haftalık yapılması gereken egzersiz miktarı için bir dizi öneride bulunuyor. Ancak iş ve diğer sorumluluklarla sağlık ve formumuzu dengelemek zor olabilir.

Yoğun Bir Hayatın Getirdiği Değiş tokuşlar

Greko-Romen dönemindeki insanlar, meşgul olmanın sağlık üzerinde etkisi olduğunun farkındaydılar.

MS 2. yüzyılda yaşamış yazar Samosatalı Lucian, “Büyük Evlerde Ücretli Görevler Üzerine” adlı denemesinde, bazı işlerin çalışanlara sağlıklarını korumak için hiç zaman bırakmadığından bahseder. Kötü beslenme, bitmek bilmeyen çalışma ve uyku eksikliği, onların sağlıksız olmalarına katkıda bulunmuştur:

Uykusuzluk, terleme ve yorgunluk sizi yavaş yavaş yıpratarak verem, zatürre, hazımsızlık veya o meşhur hastalık olan gut hastalığına yol açar. Ancak siz yine de dayanıyorsunuz ve çoğu zaman yatakta olmanız gerekirken buna izin verilmiyor. Hastalığı bir bahane ve görevlerden kaçmanın bir yolu olarak görüyorlar. Genel sonuç ise her zaman solgun olmanız ve her an ölecekmiş gibi görünmenizdir.

Dönemin doktorları da bu sorunu fark etmişti. Galen, kendi görüşüne göre, sağlıklı olup olmamamızın belirleyicilerinden birinin sahip olduğumuz boş zaman miktarı olduğunu söylemişti. Bazı insanların “faaliyetlerinin koşullarına bağlı kalmaktan” başka seçenekleri olmadığını -örneğin köleliğe alınanlar gibi- kabul etti, ancak diğerlerinin ise böyle bir seçeneğe sahip gibi göründüğünü belirtti:

“İster hırsları isterse başka bir arzu nedeniyle olsun, faaliyetlerinin koşullarına bağlı bir yaşam seçtikleri için bedenlerinin bakımına zaman ayırma imkanları en az düzeydedir.”

Galen de bu sorundan etkilenmişti. Bir doktor olarak çok az boş zamanı vardı ve normal rutini sık sık hastalarının sorunları nedeniyle kesintiye uğruyordu. Bununla birlikte, 20’li yaşlarında günlük bir sağlık rutinine uymaya başladığını şöyle açıklar:

“28 yaşına geldikten sonra, hijyenin bir sanat olduğuna kendimi ikna ettikten sonra, hayatımın geri kalanında onun ilkelerine uydum ve ara sıra geçirdiğim kısa süreli ateş dışında hiçbir hastalığa yakalanmadım.”

Bu rutin, her akşam tek bir tam öğün yemek yemeyi ve her gün bir çeşit egzersiz yapmayı içeriyordu. Bu egzersizlerden biri güreş olabilir, çünkü 35 yaşında spor salonunda güreşirken omzunu çıkardığını da belirtir.

Galen’in rutininin avantajlarından biri esnekliğiydi. Her gün sadece yemek yemek ve vücudunu hareket ettirmek için biraz zaman bulması gerekiyordu. Dediğine göre, kendi zamanındaki birçok doktor sağlıklı yaşam tarzını korumuyordu. Aşırı çalışıyorlar, çok fazla yiyip içiyorlar ve yeterince egzersiz yapmıyorlardı. Galen, herkesin onun rutinini benimsemesi gerektiğini söylemiyordu. Herkesin farklı bir yapısı olduğunu ve insanların vücutlarına en uygun rutinleri benimsemeleri gerektiğini belirtmişti.

• Protein Tozunun Faydaları ve Zararları

• Vücut Geliştirme ile Sağlıklı Yaşam

Antik Çağlarda İnsanlar Nasıl Formda Kalıyordu?

MÖ 5. yüzyılda yaşamış zengin bir Atinalı vatandaş olan İskomakhos, günlük işe gidiş geliş yolculuğunda egzersiz yaparak formunu korurdu. Şehre gitmesi gerektiğinde koşar, yürür veya ikisi arasında gidip gelirdi. Çiftliğine gittiğinde de aynı şeyi yapardı. Hatta ünlü filozof Sokrates bile, sürekli meşgul olmasına rağmen bu verimli yöntemle sağlıklı kalmasını övmüştür. Galen, formda kalmak için herkesin koşma ve fırlatma içeren top oyunları oynamasını tavsiye etti. Ona göre top oyunları, tüm vücudu çalıştırdığı ve fazla para veya ekipman gerektirmediği için iyi bir seçenekti.

Fazla kilolu hastalarına, hızlı koşu ve zayıflama diyeti önerirdi; günde tek öğün, hastayı doyuracak ancak “besin değeri düşük” yiyeceklerden oluşan bir diyet. MS 7. yüzyıldan kalma bir doktor olan Aeginalı Paul da bazı insanların yoğun programlarının sağlıklarını nasıl etkilediğini tespit etmiştir. Eskiden sağlıklı bir rutine sahip olan ancak yoğunluk nedeniyle artık bunu takip etmeyen insan tipini şöyle tanımlar:

İş hayatıyla uğraşan kişi, hayatının önceki dönemlerinde düzenli egzersiz yapıp yapmadığını veya egzersiz yapmasa bile bu alışkanlığın kendisine fayda sağlayıp sağlamadığını ve bol terleme sayesinde hastalıklardan korunup korunmadığını düşünmelidir. Paul, meşgul insanlara sorumluluklarını hafifletmelerini ve eski rutinlerinin mümkün olduğunca çoğunu yeniden başlatmalarını tavsiye etti. Eskisi gibi egzersiz yapamıyorlarsa, en azından sağlıklı beslenebilirlerdi, dedi. En kötü şey ise hem sağlıklı beslenmeyi hem de egzersizi bırakmak olurdu.

Sağlıklı Alışkanlıklar Geliştirmek

Filozof Aristoteles, sağlığın kısmen kişisel sorumluluk meselesi olduğunu söylemiştir. Aristoteles’e göre, eğer bir kişi sağlıksız bir yaşam tarzı sürer ve doktorların tavsiyelerine uymazsa, sağlıksız bir duruma düşmesi şaşırtıcı değildir.

Genel olarak konuşursak, antik çağ insanları, her bireyin kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirebileceği esnek alışkanlıklar edinmesi gerektiğine inanıyorlardı. Bu zor olsa da tıpkı bugün bizim de düşündüğümüz gibi, iyi yaşanmış bir hayat için bunun şart olduğunu düşünüyorlardı.

Öyle görünüyor ki iş insanlara gelince insanlar bazı şeyler hiç değişmiyor.

Bu makale aslen Konstantine Panegyres tarafından The Conversation’da “Meşgul insanlar nasıl formda ve sağlıklı kalabilir? İşte eski Yunanlılar ve Romalılar ne yapıyordu?” başlığı altında yayınlanmış olup, Creative Commons Lisansı altında yeniden yayınlanmıştır.

Çeviri: Zeynep Şenel Gencer

• Tıbbın Babası Hipokrat