Şüpheci Bir Adamın İnancı ile Hıristiyanlığı Büyütmesi: Aziz Pavlus

Havari Pavlus’un din değiştirmesi Hıristiyanlık için bir dönüm noktasıydı. İşte onun inancı yayma çabalarının bugün dünyanın en büyük dinini nasıl başlattığının hikayesi.

İsa’nın M.S. 33 yılında ölümünden sonra, ilk takipçileri yavaş yavaş Kudüs’ten ayrılarak Kiros, Fenike, Şam ve Antakya gibi yerlere sığınmaya başladılar. Elçilerin İşleri kitabını M.S. 80 civarında kaleme aldığına inanılan Müjdeci Aziz Luka ve onun gibi Yeni Ahit’i yazan diğer kişiler, inananların ve ilk kilisenin ilk günlerinde karşılaştıkları mücadeleleri anlatırlar. Elçilerin İşleri’nde Luka, M.S. 36 yılında korkunç bir şekilde idam edilen ilk Hıristiyan şehit olan Aziz İstefanos’un hikâyesini anlatır. Luka, İstefanos’un taşlanarak öldürülmesinin, diğer takipçilerinin de benzer zulümlere maruz kalmamak için kaçmalarına neden olduğunu söyler. Peki, Kutsal Kitap bu savunmasız inancın nasıl başladığı ve sonunda bugün yaklaşık 2.3 milyar takipçisiyle dünyanın en kalabalık dinine dönüştüğü hakkında ne söylüyor?

• Aziz Paulus’un Roma Yolculuğu

• Hristiyanlık’da Hac ve Hacılık Kavramı Nasıl Ortaya Çıktı

Mistik Dönüşüm

Elçilerin İşleri, Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde bu dinin yayılmasında büyük rol oynayan Tarsuslu Saul adında bir adamın hikâyesini anlatır. Dindar bir Yahudi ve bir Roma vatandaşı olan Saul, bu yeni inancın beklenmedik bir savunucusuydu. Kitapta, Saul’un İstefanos’un ölümünün ardından ahalinin toplanmasına tanık olması ve Hıristiyanlara zulmetmenin kutsal bir görev olduğuna inanarak, Hıristiyan erkekleri ve kadınları hapse attırıp inançlarını inkâr etmeleri için cezalandıracak kadar ileri gitmesi gerektiğine inandığı anlatılır. Yeruşalim’deki başkâhinden kaçan Hıristiyanları takip etmek ve tutuklamak için izin aldı. Ancak Suriye’nin Şam kentine giderken, gökten gelen bir ışık onun etrafında parladı. Sonra yere düştü ve yeniden diriltilmiş  olan İsa’nın, “Saul, neden bana zulmediyorsun?” diyen sesini duydu. (Eldiriltilmiş olan). O andan itibaren Saul (daha sonra Pavlus olarak anılacaktır) kendini havarisel misyona adadı.

• Aziz Paulus’un Seyahatleri ve Hristiyanlığın Anadolu’da Yayılışı

Aziz Paul Sütunu: Havari Paul’un Yüzlerce Kez Kırbaçlandığı Antik Sütun

Mesajı Kitlelere Yaymak

İlk Hıristiyanların zulümden korunmak için kaçtıkları yerlerden biri de Roma Suriyesi’nin başkenti Antakya’ydı. Yeni din değiştiren Pavlus da kendini orada buldu ve elçi Barnaba ile birlikte bir yıl boyunca müjdeyi duyurdular ve ilk Hıristiyan kilisesini kurdular. “Hıristiyanlar” – “Mesih’in takipçileri”- terimi orada ortaya çıkmıştır (Elçilerin İşleri 11:21). Elçilerin İşleri’nde Pavlus’un Antakya’dan  çıktığı üç ayrı yolculuk ayrıntılı olarak anlatılır. Kendisi M.S. 46 ile 57 yılları arasında 10.000 milden fazla yol kat etmiştir.  Pavlus’un, bugünkü İsrail, Suriye, Yunanistan ve Türkiye’ye yaptığı yolculuklarda, Romalıların imparatorluk üzerindeki kontrollerini kolaylaştırmak için inşa ettikleri yollarda yürümesi ve teknelerin kötü hava koşullarına maruz kalan güvertelerinde rahatsız edici yolculuklara katlanması bu kitapta anlatılmıştır. Yol boyunca “Tanrı’nın Egemenliği hakkında ikna edici bir şekilde” (Elçilerin İşleri 19:8) söylevler vermiş ve hastaları iyileştirmek gibi “olağanüstü mucizeler” (Elçilerin İşleri 19:11) gerçekleştirmiştir. Kıbrıs’ta Romalı bir konsül olan Paulus Sergius’u vaftiz etti. İsa’nın müjdesini paylaştı ve Roma İmparatorluğu’nun her yerinde kiliseler, günah çıkarma, ayinler, piskoposlar, rahipler ve diyakozlardan oluşan inanç toplulukları kurdu.

Direniş, Tutuklanma ve Şehit Edilme

Ancak Pavlus gittiği her yerde kendisini kafir olarak adlandıran Yahudi müritlerle de karşılaştı. İncil hakkında vaazlar verdiği ve onu yaymaya çalıştığı için dayaklara, taşlanmaya ve tutuklanmalara katlandı. Elçilerin İşleri, Atina’da Pavlus’un putların çokluğundan nasıl rahatsız olduğunu anlatır. Vatandaşları ikna etmeye çalışmıştır: “Etrafta dolaşıp tapınma nesnelerinize baktığımda, üzerinde şöyle bir yazı olan sunak bile buldum: Bilinmeyen bir tanrıya. Demek ki taptığınız şey hakkında bilginiz yok” (Elçilerin İşleri 17:23). Bu “bilinmeyen Tanrının” İncil’deki Tanrı olduğunu yani göğün ve yerin Yaratıcısı olduğunu savundu. Bazıları alay etti, ama diğerleri Pavlus’tan daha fazlasını duymak istediklerini söylediler (Elçilerin İşleri 17:32). Sadece insanlarla konuşarak, teker teker onların dinini değiştirmeyi başardı.

Elçilerin İşleri Pavlus’un Romalılar tarafından birkaç kez tutuklandığını ve Roma’da iki kez hapsedildiğini kaydeder. İlk kez, M.S. 60 ve 62 yılları arasında, Yeruşalim’deki bir Yahudi tapınağında isyana neden olduğu için tutuklanmıştır. Romalı muhafızlarını din değiştirdiği söylenen bir evde yaşamasına izin verildi. Romalılar onu M.S. 62 ve 67 yılları arasında tekrar tutukladılar. Bu kez, maksimum güvenlikli bir hapishane olan Tullianum’a kapatıldı. Kısa bir süre sonra Pavlus’un şehit edildiği söylenir. Sonu belirsizdir, ancak en yaygın anlatı, Roma’nın yakılmasından Hıristiyan bir lider olarak onu sorumlu tutan Roma imparatoru Neron’un emriyle başının kesildiğini iddia eder.

• Büyük Konstantin: Dindar Bir Hristiyan mı Yoksa Akıllı Bir Uyarlayıcı mı?

• İzmirli Aziz Polikarp Kimdir?

Gnostikler

Havarilerin misyonerlik faaliyetlerine ek olarak, Akdeniz çevresinde Pavlus’un İsa ve öğretilerine ilişkin yorumlarıyla çelişen başka Hıristiyan akımları da dolaşıyordu. Kutsal Kitap araştırmacıları bu diğer Hıristiyan hareketleri için kafa karıştırıcı bir terim olan Gnostisizm’i önermişlerdir.

Bazı mezhepler derin meditasyonun ve ilahi olana dalmanın nihayetinde Tanrı’nın gizli bilgisine (Yunanca’da gnosis) yol açacağı inancına bağlıydı. Bu fikir popülerdi çünkü Yunan felsefesindeki her insanın içinde ilahi olanın bir kıvılcımını taşıdığı önermesiyle uyuşuyordu. Gnostik Hıristiyanlar için bu, İsa’nın neden sık sık benzetmelerle konuştuğunu da açıklıyordu. Tanrı’ya dair gerçek bilgi, yalnızca bu bilgiye layık olduğunu kanıtlayanlara ifşa edilebilecek değerli ve potansiyel olarak tehlikeli bir sırdı.

Docetistler gibi bazı mezhepler İsa’nın fiziksel varlığının bir yanılsama olduğuna, onun her zaman ilahi bir varlık olduğuna inanıyordu. Sinope (bugün Türkiye’de Sinop) piskoposunun oğlu Marcion (yaklaşık M.S. 85-160) adında varlıklı bir kişi tarafından yönetilen bir başka mezhep, Hıristiyanlığın Yahudi etkisinden arındırılması ve daha saf bir Yahudi olmayan din haline getirilmesi gerektiğine inanıyordu. Ebionit mezhebi, İsa’nın her zaman sadece bir ölümlü olduğunu savunarak Yahudi köklerine sadık kalmıştır.

1945’te Mısır’ın Nag Hammadi kenti yakınlarında 13 eski ciltli kitabın bulunması, Gnostik Hıristiyanların dünyasına büyüleyici bir pencere açtı. Bazı mezhepler, 1896 yılında Kahire’de keşfedilen sözde Meryem İncili’ne dayanarak, havarilik yetkilerini Mecdelli Meryem’den aldıklarını iddia etmişlerdir. Gnostisizm genellikle bireysel vahyin -kişinin kendi başına bir havari olmasının- geçerliliğini vurgulayarak Protestanlığı yaklaşık 1.500 yıl öncelemiştir.

Pavlus’un Benzersiz Yöntemleri

Diğer birçok elçi ve misyoner Pavlus’la aynı zamanda Hıristiyanlığı müjdelemiştir. İncil’deki anlatılar Pavlus’un Mesih’in elçisi olmaktan başka bir şey iddia etmediğini gösterse de kendine özgü bir stratejisi vardı. Yahudi ya da Yahudi olmayan fark etmeksizin ruhları vaftiz etmek için çalışmıştır. Büyük sorulardan biri, Mesih’e iman edenlerin Yahudi olmalarının da beklenip beklenmeyeceği konusundaydı. Kudüs’teki havariler için cevap evetti. Onlara göre iman, İsa’nın bir Yahudi hahamı olarak öğretilerinden ayrılamazdı. Pavlus aynı fikirde değildi. Hıristiyanlığa ilgi duyan ama Yahudi geleneklerini benimsemek istemeyen Yahudi olmayanları hoş karşıladı. Pavlus zeki ve tartışmacı biriydi, seyahatleri boyunca deneyimlerini ve düşüncelerini mektuplara döktü. Bazıları bu kadar çok mektup yazmasının nedeninin çok sayıda insanın onunla tartışması olduğunu söyler. Durum ne olursa olsun, mektuplar onun Hıristiyanlık hakkındaki görüşlerini özetler; bu görüşler Katolik Kilisesi’nin temelini oluşturmuştur. Örneğin Romalılara Mektup’ta, Mesih’e imanın Yahudi Yasası’nın yerine geçtiğini; her topluluğun “Mesih’in bedeninin” bir parçası olduğunu ve sevgiyle yönetilmesi gerektiğini ve Hıristiyan Tanrı’ya imanın sonsuz yaşam vaadini barındırdığını söylemiştir. Toplamda 13 mektup yazmıştır (yedisi tartışmasız ona aittir, altısı ise tartışmalıdır), bu da onu Kutsal Kitap’ın en üretken yazarı yapar. Yeni Ahit’teki 27 kitabın on dördü ona atfedilir (ancak akademisyenler bu sayı konusunda da farklılık gösterir).

Tüm bunlar olurken Pavlus, İsa’nın “Tanrı’nın Egemenliği” mesajını büyük ölçüde Yahudi olmayan nüfusun anlayabileceği ve kabul edebileceği bir fikre dönüştürdü ve ilkel Hıristiyanlık mesajını yayma yeteneği gerçekten olağanüstüdür. Elçilerin İşleri’nde anlatılan üç yolculuğu, yeni doğan inancı Yahudi olmayan topraklarda ve ötesinde kalıcı olarak yerleştirmiştir. O olmasaydı, Greko-Romen dünyası, kurtarıcı programı dünyayı kucaklamaya devam eden Nasıralı karizmatik bir hahamın öğretilerinden asla haberdar olmayabilirdi.

Çeviri: Özge Özdil

• Bizans ve Ermeni Hristiyanlığı Arasındaki Farklar

• Havari Pavlus’un Adımlarını Takip Etmek