İskenderiye Kütüphanesi’nin Yıkımıyla Beraber Neler Kayboldu?


Muazzam “Musaeum of Alexandria”, efsanevi kütüphesiyle çok ünlüydü. Binanın trajik yıkımı, eski çağ tarihi ve edebiyat tutkunlarını yasa boğdu. Peki, korkunç yangında neler yok oldu?

“Musaeum” yada “Mouseion”, sanata, müziğe, şiire ve felsefeye ev sahipliği yapıyordu. Kütüphanenin raflarında tam olarak hangi eserlerin bulunduğunu anlamak çok zor olsa da tutkulu araştırmacılar kayıp eserlerin yazarlarının muhtemel listelerini çıkardı.

arsimed

İskenderiye’nin ana merkezi

İskenderiye, Nil Nehri’nin yakınlarındaki ülkenin güzelliğine hayran kalmış Büyük İskender tarafından kuruldu. Ölümünden sonra, dostu (ya da üvey kardeşi) I. Ptolemaios, Mısır’ın firavunu oldu. Ptolemaios aynı zamanda Ptolemaios Hanedanlığı’nın yaratıcısıdır.

Büyük İskender ve Ptolemaios, ünlü filozof Aristoteles’in öğrencileriydi. Musaeum’un kuruluşunda Aristoteles’in öğrettikleri etkili olmuştur. Fakat, Musaeum’u kurma fikrini Ptolemaios’a Theophrastus’un öğrencisi Phaleronlu Demetrios vermiştir.

Demetrius'un İskenderiye Kütüphanesi'nin girişindeki heykeli
Demetrius’un İskenderiye Kütüphanesi’nin girişindeki heykeli

Mısır, özgür düşünürlerin ülkesiydi. Helenistik dünyada, anatomi gibi birçok bilim yasaklanmıştı. Fakat, Mısır’daki bilimadamları en aykırı teorileri bile dillendiriyorlardı ve bilimin farklı alanlarını keşfediyorlardı. Böylelikle, birçok araştırmacı Musaeum’a gidip araştırma yapmak istedi. Daha sonra, diğerleri başarılarını öğrenebilsin diye belgeleri kütüphaneye bağışladılar. Samothrace’li Aristarchus, milattan önce 145’te Musaeum’un yöneticiliğini bıraktıktan sonra başka hiç kimse yönetici olmadı.

Strabon, Musaeum’u ziyaret ettiğinde, bilginin tapınağının güzelliğine vurulmuştu. Roma İmparatoru Claudius Musaum’a bir bina daha ekledi. Zamanla, araştırma merkezi ünlü İskendiriye Serapeum’a (tapınak) taşınmıştır. Milattan sonra 387’de Romalı yazar Ammianus Marcellinus bu yer hakkında şunları söyler:

“Bunun yanı sıra, özellikle Serapis’i anmak için birçok yüce tapınak vardır. Bu alanın güzelliğini anlatmaya kelimeler yetmese de, tüm dünyada Roma’nın övünç kaynağı, gelmiş geçmiş en kıymetli Capitol Tepesi’nin ilerisinde, sütunların ayakta tuttuğu muhteşem koridorlar, harika heykeller ve diğer dekorlarla tasarlanmış bu yerden daha değerli başka bir yer yoktur diyebiliriz. İçinde, paha biçilemez kütüphaneler vardı ve eski kanıtların gösterdiği üzere, şehir Diktatör Sezar döneminde yağmalandığında Ptolemaioslar tarafından biriktirilen 70.000 cilt İskenderiye Savaşı’nda yandı. (…) İskenderiye diğer şehirlerin aksine zamanla donatıldı fakat başlangıçta birçok yolla kaplanmıştı. Fakat, vahşi isyanla mahvolduktan sonra, Aurelian imparator olduğunda ve iç savaş ölümcül seviyeye geldiğinde, duvarlar yıkıldı ve Bruchion denen, ünlü kişilerin evi olan toprağın yarısı kaybedildi.”

“Ünlü dilbilimci Aristarchus, güzel sanatlarla ilgilenen Herodian, Plotinus’un hocası Ammonius Sakkas ve içinde altı kitabında mizah yazarlarını taklit ederek bazen hatalı olarak Cicero’yu eleştiren, bilim konusunda birçok yazısı bulunan soyadı Chalcenterus olan Didymus’un da bulunduğu edebiyat dalında diğer birçok yazar burada yaşadı.”

iskenderiye-kutuphanesi-ici
Bazı arkeolojik kanıtlara dayalı İskenderiye Kütüphanesi yorumu

Bahsettiği şehir çok fazla varlığını sürdürmedi. Biraz zaman geçtikten sonra, bir başpapaz iman adına, eski nesillerin mirasını yerle bir etti. Milattan sonra 391’de, ilmin güzel tapınağı yıkıldı. O tarihten sonra, kütüphenin varlığına dair hiçbir kanıt olmasa da İskenderiye halkının, efsanevi filozofların, bilimadamlarının ve onların destekçilerinin bazı kitapları kurtardığı tahmin ediliyor. Fakat, milattan sonra 642’de, şehir Müslamanlar tarafından ele geçirildiğinde, halka açık yerlerde buldukları İslam’la alakalı olmayan kitapları yaktılar.

piramit

YAZININ 2. BÖLÜMÜNÜ OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ

İnceleme: Felsefeden Ekonomiye Antik Yunan Dünyası

 

Çeviri: Buket Nur Ekim

Kaynak: ancient-origins

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

log in

reset password

Back to
log in